Frans en Cora

Het begint een gewoonte te worden, en hopelijk een gewaarderde,  maar zo rond elke feestdag kijk ik op Wikipedia wat daar te lezen is over die bepaalde dag. Zo ook nu weer. Wikipedia meldt onder andere over pasen het volgende:

Pasen is het belangrijkste christelijke feest in het liturgische jaar, volgend op de Goede Week. Christenen vieren deze dag vanuit hun geloof dat Jezus opgestaan is uit de dood, op de derde dag na zijn kruisiging. Volgens huidige berekeningen heeft deze kruisiging plaats gevonden tussen de jaren 26 en 36.

In de loop der jaren zijn veel non-religieuze culturele elementen toegevoegd aan het feest; waardoor het een belangrijk seculier feest is geworden. Pasen duurt twee dagen en wordt gevierd op een zondag en maandag. Beide dagen worden wel afzonderlijk Eerste en Tweede Paasdag of Paaszondag en Paasmaandag genoemd.

Pasen heeft zijn oorsprong in het Joodse Pesach. Tijdens het concilie van Nicea (325) zijn de data van beide feesten officieel ontkoppeld ^[1]. Overigens zijn er aanwijzingen dat het feest zijn oorsprong vindt ruim voor het ontstaan van het christendom^[bron?].

Het christelijke Pasen verwijst ook naar de vijftig dagen durende periode van het kerkelijke jaar vanaf het paasfeest tot Pinksteren, gedurende welke de christenen hun jaarlijkse paasplicht mogen vervullen. De periode van het paasfeest tot Hemelvaartsdag duurt veertig dagen.

De paastijd en de christelijke liturgie daaromheen heeft door de eeuwen heen vele componisten geïnspireerd tot muzikale composities. In de Barokperiode viel vooral het werk van Johann Sebastian Bach op met de Johannespassie, Mattheuspassie en zijn cantates. Voor de Eerste Paasdag bedacht Bach de cantate nr 4 Christ lag in Todesbanden. Voor de Tweede Paasdag schreef hij vervolgens de cantate nr 6 Bleib bei uns, denn es will Abend werden.

Deze week zitten we voor een korte vakantie in Spanje, zoals bekend een behoorlijk katholiek land. Daar wordt de week voor Pasen groots gevierd. Deze week staat wellicht beter bekend als de Semana Santa. De Semana Santa is de in Spaanstalige landen gebruikte benaming voor de Goede week, de week voor Pasen. De rooms-katholieke plechtigheden van deze week worden in deze landen vaak op grootse wijze gevierd. In het zuiden van Spanje, Andalusië, is deze viering het meest uitbundig. De boetelingen dragen een capirote, een hoofddeksel dat anonimiteit garandeert.

Vrijdag de dertiende wordt als een ongelukkige dag beschouwd, wegens de combinatie van vrijdag en dertien. Een van de verklaringen is dat vrijdag de dag is waarop Jezus werd gekruisigd, een ongeluksdag dus. Als die dag dan ook nog samenvalt met het ongeluksgetal 13, moet deze dag dus wel extra ongelukkig zijn.

Daarentegen wordt in Griekenland, Spanje en Latijns-Amerikaanse landen dinsdag de dertiende als ongeluksdag gezien. In Italië is vrijdag de zeventiende juist weer de ongeluksdag.

Oorsprong

Een andere mogelijke verklaring is dat op vrijdag de dertiende oktober 1307 in Frankrijk alle Tempeliers op bevel van Philips de Schone werden gearresteerd, op grond van valse beschuldigingen. Dit was de opmaat voor de uiteindelijke vernietiging van de Orde van de Arme Ridders van Christus en de Tempel van Salomo, beter bekend als de Tempeliers. Sindsdien is men vrijdag de dertiende blijven zien als ongeluksdag.

Er wordt ook wel gesteld dat vrijdag de 13e is afgeleid van een Noorse sage over de kwaadaardige god Loki die als niet-uitgenodigde, dertiende gast, op het feest komt en de aarde in rouw dompelt.

Dit bijgeloof van miljoenen mensen heeft invloed op de economie: in de Verenigde Staten verzuimen opvallend veel mensen hun werk en worden zakelijke transacties uitgesteld. Verder hebben veel gebouwen geen 13e verdieping waardoor liften moeten worden aangepast. Ook is er in bijna geen enkel ziekenhuis een operatiekamer nummer 13 te vinden.

Het idee van vrijdag de 13e als ongeluksdag wordt gebruikt in de filmreeks Friday the 13th.

Vrijdag 13 augustus 2004

Op 13 augustus 2004 overleed een bijgelovige Roemeen die die dag de deur niet uit wilde, omdat hij bang was een ongeluk te krijgen. Artsen van de EHBO verklaarden dat de man was gestoken door een wesp van een in Roemenië zeldzame soort, waarvan de steek uiterst giftig is.

Vrijdag 13 april 2029

De planetoïde Apophis zal de aarde waarschijnlijk niet raken. Experts hebben in 2004 berekend dat de kans dat dat wél zou gebeuren 1 op 45000 is

Fobie

Een uitgesproken angstsyndroom voor zo’n vrijdag heet met een op het Oud- en Nieuwgrieks^[1] gebaseerd neologisme paraskevidekatriafobie^[2]. Het is volgens therapeuten een specifieke fobie voor een vrijdag de dertiende. Meestal is de angst niet overheersend en er treden doorgaans geen paniekaanvallen op^[3], maar bij een aanzienlijk deel van de bevolking is toch een zekere onrust waar te nemen. Deze angst kan worden gezien als een ondervorm van triskaidekafobie, de pathologische angst voor het getal 13.

Een ander, nog veel zeldzamer woord voor dezelfde angst is friggatriskaidekafobie. Frigga was de Scandinavische godin waar onze ‘vrijdag’ naar genoemd is^[4].

De Germanen vierden rond Midwinter (21 december) reeds midwinter- of joelfeesten (winterzonnewende) waarbij het boze werd verjaagd en het licht werd begroet. In de Scandinavische talen heet Kerstmis tot op vandaag jul.

In de vierde eeuw zorgden keizer Constantijn de Grote en de bisschoppen van de uit vervolging bevrijde vroege Kerk ervoor dat Kerstmis op 25 december zou worden gevierd. Op deze datum werd rond de Middellandse Zee tot dan toe de zonnegod vereerd onder vele verschillende namen zoals Ra in Egypte en Helios in Griekenland. In het late Romeinse Rijk was dit vooral de zonnegod Sol Invictus (=de onoverwinnelijke zon). Omdat Jezus het Licht van de Wereld genoemd werd (zie Joh. 1), zou Constantijn I – volgens bepaalde auteurs – hebben besloten dat de geboorte van Christus op deze dag gevierd zou moeten worden. Bovendien – en dit feit is invloedrijker geweest bij de opkomst van de viering van de geboorte van Christus als kerstmis – waren de dagen rond 25 december reeds de vrije feestdagen der saturnaliën.

De geboorte van Jezus nam in de kerkelijke kalender daarvoor geen bijzondere plaats in, hoewel ze wel gevierd werd, en tot op de dag van vandaag geldt Pasen in het christendom eigenlijk als veel wezenlijker dan Kerstmis. Jezus werd volgens het evangelie aan het einde van het Joodse (of Romeinse) jaar geboren, maar door de kalenderwijzigingen en de verschillen in tijdrekening, wordt de overzetting niet zeer accuraat geacht, te meer, daar ook melding gemaakt wordt van kudden schapen in lagere (en dus warmere) velden rond Bethlehem. Het weiden van schapen in Palestina is rond 25 december thans weliswaar zeldzaam in Noord-Europa, maar toentertijd niet geheel onmogelijk – de schapen die voor de offerdienst in de Joodse tempel gefokt werden, graasden het hele jaar door, ook in de omgeving van Bethlehem (Beth Lechem- huis van het brood). Bovendien is de maand december in Palestina niet zo koud als in Duitsland of Engeland. De datum is dan ook niet met zekerheid als niet-authentiek te bestempelen, want uit de oude christelijke liturgieën – die van vóór de vierde eeuw – stamt reeds de viering van Epifanie (6 januari) in dezelfde wintertijd. Sextus Iulius Africanus noemt de geboorte van Christus als vallende op 25 december, in een van zijn geschriften gedateerd op 221 n. Chr.^[1]

De aansprekende thematiek en de reeds bestaande tradities hebben Kerstmis echter tot het voornaamste feest in het jaar gemaakt. De huidige tradities rond het kerstfeest zijn van land tot land verschillend, zoals ze ook lang niet allemaal even oud zijn. Duidelijk is dat de Amerikaanse volkse en commerciële kerstgewoonten, in het kader van de voortschrijdende globalisering, overal elders doordringen, ook in Nederland.

Het woord ‘Kerstmis’ betekent eigenlijk ‘Christus-mis’, omdat dit feest gewijd is aan de geboorte van Jezus die de christus (de gezalfde) wordt genoemd. Het woord ‘kerst’ is uit het woord christus ontstaan; zo betekent “kerstenen” bijvoorbeeld “christelijk maken”. De Mis is de christelijke viering van het offer van de Eucharistie, waarin aan het einde van de dienst gezegd of gezongen wordt “Ite Missa est” (vert. Gaat het is de heenzending of: Gaat het offer is voltrokken).